वक्फ सुधारणा कायद्याबाबत सर्वोच्च न्यायालयाचा मोठा निर्णय; काही तरतुदींना स्थगिती

वक्फ सुधारणा कायद्याबाबत सर्वोच्च न्यायालयाचा मोठा आदेश दिला असून काही तरतुदींना स्थगिती देण्यात आली आहे. वक्फ (सुधारणा) कायद्यातील प्रमुख तरतुदी स्थगित करण्यात आल्या आहेत. सर्वोच्च न्यायालयाने असे म्हटले आहे की त्यापैकी काही अधिकारांचा मनमानी वापर होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. सरन्यायाधीश बीआर गवई आणि न्यायमूर्ती एजी मसीह यांच्या खंडपीठाने म्हटले आहे की, संपूर्ण कायद्याला स्थगिती देण्यासाठी कोणताही खटला तयार करण्यात आला नाही. मात्र, काही कलमांना संरक्षणाची आवश्यकता आहे. कायद्याच्या घटनात्मकतेला आव्हान देणाऱ्या याचिकांवर निर्णय होईपर्यंत या तरतुदी स्थगित करण्यात आल्या आहेत.

नवीन कायद्यात जिल्हाधिकाऱ्यांना देण्यात आलेल्या व्यापक अधिकारांवर भाष्य करताना न्यायालयाने म्हटले आहे की, जिल्हाधिकाऱ्यांना वैयक्तिक नागरिकांच्या हक्कांचा निर्णय घेण्याची परवानगी देता येणार नाही आणि हे अधिकारांचे उल्लंघन ठरेल. जोपर्यंत न्यायाधिकरणाकडून निर्णय होत नाही तोपर्यंत कोणत्याही पक्षाविरुद्ध तृतीय पक्षाचे अधिकार निर्माण करता येणार नाहीत. जिल्हाधिकाऱ्यांना अशा अधिकारांशी संबंधित तरतूद स्थगित राहील, असे न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे.

नवीन कायद्याने वक्फ मालमत्तेच्या मालकीशी संबंधित मुद्द्यांमध्ये जिल्हाधिकाऱ्यांना अंतिम मध्यस्थ म्हणून अधिकार दिले होते. कायद्याला विरोध करणाऱ्या मुस्लिम संघटनांनी या तरतुदीला आव्हान दिले होते आणि म्हटले होते की यामुळे वक्फ मालमत्तेवरील बेकायदेशीर दाव्यांमध्ये वाढ होईल. वक्फ बोर्डात तीनपेक्षा जास्त गैर-मुस्लिम सदस्यांचा समावेश नसावा आणि केंद्रीय वक्फ परिषदेत चारपेक्षा जास्त सदस्यांचा समावेश नसावा, असेही न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे. सरन्यायाधीश गवई म्हणाले की, कायद्यातील कलम ज्यामध्ये असे म्हटले आहे की किमान पाच वर्षे इस्लाम धर्माचे पालन करणारी व्यक्तीच वक्फ घोषित करू शकते, त्यालाही स्थगिती द्यावी. कोणत्याही यंत्रणेशिवाय, यामुळे मनमानी पद्धतीने वापर होईल, असे त्यांनी नमूद केले.

१९९५ च्या वक्फ कायद्यातील सुधारणा, ज्याला संसदेने मंजुरी दिली आणि एप्रिलमध्ये राष्ट्रपतींची संमती मिळाली. त्यानंतर देशभरात मोठ्या प्रमाणात निदर्शने झाली होती, मुस्लिम संघटनांनी या सुधारणा असंवैधानिक आणि वक्फ जमीन बळकावण्याचे षड्यंत्र असल्याचे म्हटले होते. सरकारने हे आरोप फेटाळून लावले होते आणि म्हटले होते की अनेक वक्फ मालमत्ता मोठ्या जमिनीच्या वादात अडकल्या आहेत आणि अतिक्रमण केले आहे. केंद्राने म्हटले आहे की नवीन कायदा या समस्या सोडवण्यासाठी आहे.

वक्फ सुधारणा कायद्याला आव्हान देणाऱ्या याचिकाकर्त्यांमध्ये मुस्लिमांची एक प्रमुख संघटना ऑल इंडिया मुस्लिम पर्सनल लॉ बोर्ड आहे. त्याचे सदस्य सय्यद कासिम रसूल इलियास म्हणाले की, बोर्डाने मांडलेले मुद्दे सर्वोच्च न्यायालयाने मोठ्या प्रमाणात स्वीकारले आहेत. संरक्षित स्मारकांवरील आमचा मुद्दा देखील स्वीकारण्यात आला आहे. लादण्यात आलेली पाच वर्षांची दुरुस्ती काढून टाकण्यात आली आहे. आमचे बरेच मुद्दे स्वीकारण्यात आले आहेत आणि त्यामुळे या आदेशाचे समाधान असल्याचे त्यांनी सांगितले.