मोटर न्यूरॉन असा रोग ज्याने स्नायूच होतात कमकुवत, जाणून घ्या उपचार पद्धती

मुंबई : मोटर न्यूरॉन डिसीज ही एक स्थिती आहे ज्यामुळे स्नायू कमकुवत होतात, ज्यामुळे अखेरीस अर्धांगवायू होतो. याला एमेयोट्रॉफिक लॅटरल स्क्लेरोसिस (एएलएस) बोललं जातं. एमएनडी हळूहळू व्यक्तींची ऐच्छिक स्नायूंवर नियंत्रण ठेवण्याची क्षमता हिरावून घेते, ज्यामुळे गंभीर अपंगत्व आणि तसेच श्वसनक्रिया थांबण्यावर परिणाम होतो. तथापि, मोटर न्यूरॉन डिसीजमुळे रिजनरेटिव्ह औषधातील महत्त्वपूर्ण प्रगतीद्वारे आशेचा किरण उदयास येत आहे. याबाबत डॉ. प्रदीप महाजन यांनी माहिती दिली आहे.

मोटर न्यूरॉन डिसीज म्हणजे नेमके काय?

मोटर न्यूरॉन डिसीज प्रामुख्याने मोटर न्यूरॉन्सला प्रभावित करते, ज्या मेंदूपासून संपूर्ण शरीरात स्नायूंना सिग्नल प्रसारित करण्यासाठी पेशी आहेत. या न्यूरॉन्सचा ऱ्हास होत असताना, स्नायू कमकुवत होतात आणि त्यावर ताण येतो, बोलताना आणि गिळताना त्रास होणे आणि अर्धांगवायू यांसारखी लक्षणे दिसून येतात. मोटर न्यूरॉन डिसीजचे नेमके कारण अद्याप अस्पष्ट आहे, अनुवांशिक आणि पर्यावरणीय घटक या स्थितीस कारणीभूत ठरतात. मोटर न्यूरॉन डिसीजची बहुतेक प्रकरणे स्पष्ट कारणाशिवाय विकसित होतात. सुमारे 10 पैकी 1 प्रकरणे अनुवंशिक असते म्हणजे स्थिती वारशाने मिळते.

बहुतेक लोकांना चाळीशीनंतर लक्षणे दिसू लागतात आणि 50 ते 70 वर्षे वयोगटातील लोकांमध्ये मोटर न्यूरॉन डिसीज सर्वात सामान्यपणे आढळून येतो. जरी हे दुर्मिळ असले तरी, काही लोकांसाठी एक अनुवांशिक घटक कारणीभूत ठरत असल्याने त्यांना त्यांच्या कुटुंबाकडून ही आजार विकसित होण्याचा धोका वाढतो.

रीजनरेटिव्ह मेडिसिन, एक वेगाने विकसित होणारे क्षेत्र जे शरीराच्या पेशींचा उपचार पद्धतीत वापर करते, आता मोटर न्यूरॉन डिसीजवर उपचार करण्यासाठी अभिनव पध्दती विकसित झाल्या आहेत. रीजनरेटिव्ह मेडिसिन हे खराब झालेले ऊती आणि पेशी दुरुस्त करण्याचा प्रयत्न करते, जे या रोगाशी लढा देत असलेल्या रुग्णांसाठी आशेचा किरण ठरते असे डॉ प्रदीप महाजन यांनी स्पष्ट केले.

रिजनरेटिव्ह मेडिसिन्समधील एक आशादायक मार्ग म्हणजे स्टेम सेल थेरपी. मोटर स्किल्स पुनर्संचयित करण्यासाठी संशोधक प्रभावित भागात स्टेम पेशींचे प्रत्यारोपणाविषयी संशोधन करत आहेत. सुरुवातीच्या क्लिनिकल चाचण्यांनी उत्तम परिणाम दाखवले आहेत, ज्यामुळे रुग्ण आणि त्यांच्या कुटुंबियांना दिलासा मिळाला आहे.

आणखी एक महत्त्वाची उपचार पध्दती म्हणजे जीन थेरपी. जिथे शास्त्रज्ञ एमएनडीशी संबंधित सदोष जीन्स दुरुस्त करण्यासाठी किंवा ते बदलण्यासाठी संशोधन करत आहेत. रोगाच्या अनुवांशिकतेच्या आधारावर लक्ष देऊन, जीन थेरपीचा उद्देश एमएनडीची प्रगती थांबवणे किंवा त्याचे प्रमाण कमी करणे आहे. या मार्गाने MND चे अनुवंशिक इतिहास असलेल्या व्यक्तींना नक्कीच फायदा होईल.

पुनरुत्पादक औषधामध्ये केलेली प्रगती आशादायक असताना, आव्हाने आणि नैतिक विचार कायम आहेत. मानवी मज्जासंस्थेची जटिलता अद्वितीय अडथळे निर्माण करते आणि या नाविन्यपूर्ण उपचारांची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता सुनिश्चित करण्यासाठी व्यापक संशोधन आवश्यक आहे. मोटर न्यूरॉन रोग बरा करण्याच्या शोधाने नवीन युगात प्रवेश केला आहे, पुनर्जन्म औषधाच्या संभाव्यतेमुळे. स्टेम सेल थेरपी आणि जीन थेरपी हे एक आशेचे किरण म्हणून उदयास येत आहेत जे एमएनडीच्या आव्हानांना तोंड देत असलेल्या व्यक्तींसाठी फायदेशीर ठरतील.