18 लाख उद्योग बंद पडल्याने 54 लाख लोक बेरोजगार; सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगात बेरोजगारी प्रचंड वाढली

हिंदुस्थानात जुलै 2015 ते जून 2016 आणि ऑक्टोबर 2022 ते सप्टेंबर 2023 या कालावधीत उत्पादन क्षेत्रातील 18 लाख असंघटित उद्योग बंद झाले. या कालावधीत या असंघटित उद्योगांमध्ये काम करणाऱया 54 लाख लोकांच्या नोकऱया गेल्या. ही धक्कादायक आकडेवारी असंघटित क्षेत्रातील उपक्रमांचे वार्षिक सर्वेक्षण आणि राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाने (एनएसओ) 2015-16 मध्ये  केलेल्या सर्वेक्षणातून समोर आलीय.

ऑक्टोबर 2022 ते सष्टेंबर 2023 दरम्यान उत्पादन क्षेत्रात सुमारे 178.2 लाख असंघटित उद्योग सक्रिय होते. जुलै 2015 ते  जून 2016 दरम्यान कार्यरत असलेल्या 197 लाख असंघटित उद्योगांच्या तुलनेत सुमारे 9.3 टक्के कमी आहे. तसेच या उद्योगांमध्ये काम करणाऱया लोकांची संख्याही या कालावधीत 15 टक्क्यांनी कमी होऊन 3.06 कोटी झाली, जी आधी 3.604 कोटी रुपये होती.

 सांख्यिकी स्थायी समितीचे अध्यक्ष प्रणव सेन म्हणाले, असंघटित  क्षेत्राला सततच्या मोठय़ा आर्थिक धक्क्यांचा फटका बसला आहे.  अशा धक्क्यांमध्ये वस्तू आणि सेवा कर, कोविड महामारी आहे. प्रणव सेन पुढे म्हणाले, या धोरणात्मक निर्णयांमुळे आणि साथीच्या आजारामुळे असंघटित क्षेत्रावर वाईट परिणाम झाला यात शंका नाही. या क्षेत्रातील उद्योगांतून साधारणपणे 2.5 ते 3 लोकांना रोजगार मिळतो. बहुतेक लोकांचे स्वतःचे व्यवसाय आहेत किंवा त्यांच्यामध्ये कुटुंबातील सदस्य काम करतात. त्यामुळे उत्पादन क्षेत्रातील 54 लाख नोकऱया गेल्या आहेत.

असंघटित क्षेत्रातील उद्योगांमध्ये साधारणपणे लहान व्यवसाय, एका व्यक्तीची मालकी, भागीदारी आणि अनौपचारिक क्षेत्रातील उद्योगांचा समावेश असतो.

ऑक्टोबर 2022 ते सप्टेंबर 2023 या कालावधीत ट्रेडिंग क्षेत्रातील असंघटित उद्योगांची संख्या 2 टक्क्यांनी कमी होऊन 2.25 कोटी झाली. जुलै 2015 ते जून 2016 या कालावधीत ती 2.305 कोटी होती. या काळात या क्षेत्रातील कामगारांची संख्या नगण्य वाढली असून 3.87 कोटींवरून 3.90 कोटी झाली आहे.

या काळात इतर सेवा क्षेत्रांतील असंघटित उद्योगांची संख्या सुमारे 19 टक्क्यांनी वाढून 2.464 कोटी झाली, जी याआधी 2.068 कोटी होती. त्याच वेळी या क्षेत्रात काम करणाऱया कामगारांची संख्या  3.65 कोटींवरून 9.5 टक्क्यांनी वाढून 3.996 कोटी झाली आहे.